پیشینه موضوع یا سابقه پژوهش
مطالعه سوابق و ادبيات موضوع تحقيق
در هر تحقيقي، محققان براى اطلاع بيشتر و اشراف لازم بر جنبههاى مختلف مسئله مورد مطالعه بايد سوابق و ادبيات مربوط به تحقيق را مورد مطالعه قرار دهند و از حاصل کار ديگران در جنبههاى مختلف مسئله تحقيق و يا تجارب آنها از مشابهتها در روش و تحليل مسئله استفاده کنند. در گذشته و حال سنت اين بوده و هست که محقق در آغاز کار و با مراجعهٔ به کتابخانهها، کتابشناسى لازم را انجام داده، فيشهاى مورد نياز را تهيه مىنمايد تا بتواند بر ادبيات مسئله اشراف پيدا کند و از سوابق امر مطلع گردد
پیشینه پژوهش یا مرور ادبیات علمی عبارتست از مستند سازي، جمعآوري، تلخيص و مقابله انتقادي مطالعات و پژوهشهاي انجام شده دربارة پرسش اصلي و پرسشهاي فرعي يك پژوهش. پیشینه پژوهش خلاصه نويسي است اما يك خلاصه نويسي اساسي، هدفمند، انتقادي و تركيبي.
اصول مطالعه پيشينه: در مطالعه پيشينه رعايت نكات ذيل مناسب به نظر ميرسد.
مطالعه منابع از جديدترين آنها شروع شود و سپس به ترتيب به مطالعه منابعي كه قبل از آنها قرار دارند، اهتمام گردد.
يادآوري: مزاياي اين روش مطالعه آناست كه پژوهشگر به آخرين ديدگاهها و دستاوردها آشنا ميشود؛ به علاوه چون منابع جديد بر منابع قديم متكياست، پژوهشگر ميتواند به ديگر منابع مربوط در زمينه تحقيقش آگاهي پيداكند.
نظر به اين كه در مطالعه پيشينه و حتي در مطالعه تفصيلي بعدي مطالعه همه منابع نه امكان دارد و نه ضرورت، مناسباست، منابعي براي مطالعه انتخاب شود كه جامعترين و مرتبطترين مطالب را در زمينه موضوع تحقيق داشته باشد.
به لحاظ آن كه بايد در هر منبع دنبال مطالبي گشت كه به موضوع تحقيق ارتباط داشته باشد، مناسباست، نخست آگاهي اجمالي از محتواي منبع حاصل شود و آن با مرور مقدمه، فهرست مطالب، فهرست منابع و ساير فهارس فني تأمين ميگردد.
از همان اولين يادداشتبرداريها سعي شود، فيش و فيشدان مناسبي تهيه و شيوه فيشبرداري شايستهاي مورد عمل قرار بگيرد تا تحقيق مسير نظاممندي را طي كند.
مطالب قابل انعكاس در پيشينه: در پيشينه پژوهش ضروري است كه به سؤالات ذيل پاسخ دادهشود:
آخرين تحقيقاتي كه بر روي موضوع صورت گرفته، چيست؟
چه بخشهايي از آنها به ريز موضوعات پژوهش ارتباط دارد؟
چه قسمتي از تحقيقاتي كه به ريز موضوعات پژوهش مرتبط است، اتقان و تنقيح لازم را ندارد؟
يادآوري: از رهگذر پاسخ به اين سؤالات دو دسته از ريز موضوعات درخور پژوهش آشكار ميگردد: ريز موضوعات ناپژوهيده و ريز موضوعات تنقيح نيافته.
به اين ترتيب در پيشينه پژوهش بايد ثابت شود كه ريز موضوعات پژوهش جاري به يكي از دو دسته اخير يا هر دوي آنها تعلق دارد و آنچه را كه تاكنون به طور متقن و منقح مورد پژوهش قرارگرفتهاست، دربرنميگيرد.
يادآوري: در زمينه پيشينه موضوع پژوهش ضروري است تعداد قابل توجهي از آخرين و مهمترين آثار نوشتهشده مطالعه و به طور خلاصه گزارششود. در اين گزارش كوشش شود، ابعاد ناپژوهيده يا تنقيح و تكميلنيافته معرفي گردد.
ويژگيهاي آثار معرفي شده در پيشينه: كتابها، مقالات و پاياننامههايي كه در پيشينه معرفي ميشوند، بايد اين ويژگيها را داشتهباشد:
آخرين و جديدترين پژوهشها و ديدگاههاي مطرح را درباره موضوع بنماياند؛
آثار مورد مراجعه معتبر و دستاوّل باشد؛
در مجموع آثار معرفي شده ديدگاههاي گوناگون را اعم از مثبت و منفي، و موافق و مخالف منعكس سازد؛
همه يا بخش اعظم محتواي آن آثار به موضوع پژوهش ارتباط داشتهباشد.
http://nekoonam.persiangig.com/document/kargah/tarahitahqiq.htm